محمد اعظم خان ( ناظم جهان )

177

اكسير اعظم ( فارسى )

هر يك مثقال بسباسبه چهار درم كوفته بيخته به قدر يك دانگ در آب مرزنجوش استعمال كردن براى صداع بارد نييز مفيد است . و ايضا بهر تعديل مزاج بوره ارمنى خردل جندبيدستر سداب مربى يا سركه عنصل و روغن سوسن آميخته ضماد كنند . و ابو جريح گويد كه خردل جندبيدستر فرفيون صمغ سداب برى سائيده در آب بپزند و بعد حلق رأس و دلك آن به پارچه درشت تا آنكه سرخ شود بر مؤخر سر طلا كنند كه كدامى ضماد نافع تر از اين نديده‌ام . و ايضا در حمام سر را به خرقه خشن بمالند و بهر تقويت دماغ مشك و نسرين و مانند آن ببويند و غذاى يابس خفيف قليل مثل عصافير و قنابر و غيره طيور يابسه . ذكر ادويه مفرده و مركبه يونانيه و هنديه كه نافع نسيان بارد رطب است [ نسخه 1 ] بوئيدن زعفران يا جندبيدستر و تكميد موضع به قرنفل و بسباسه و ساذج و كندر مجرب است و به مصطكى و كندر و دارچينى را خاصيتى است و تخفيف رطوبت دماغ و زيادتى حفظ و ازاله نسيان . [ نسخه 2 ] و كذا سعد و زنجبيل و وج و فلفل و دارفلفل مزيل نسيان است چون به عسل يا شكر هر صباح مفرد يا مركب مساوى الاجزا بخورند و خوردن هليله مربى و گلقند نافع و اطريفلات و ابريشم و اسطوخودوس مفيد و بلادر و وج را خاصيتى است در تسخين دماغ و تقويت آن و سعوط مشك با روغن پسته مجرب نوشته‌اند . [ نسخه 3 ] و گويند كه خوردن هليله كابلى به عسل سرشته و يا زعفران و يا جندبيدستر نيم درم فلفل سفيد يك درم و يا اسارون و يا ايرسا و يا فلفل و كندش هر يك ده درم سائيده هر روز يك درم به ماء العسل كه عجيب است . [ نسخه 4 ] و يا جعده رجبلى و يا بثادريطوس هر روز نيم درم بر نهار تا سى روز و يا وج به عسل سرشته و با جوزبوا و يا حب بلسان و يا كبابه و يا ريوند و يا وج به شكر و يا وج و كندر مساوى هر روز يك مثقال . [ نسخه 5 ] و يا خردل تنها بر نهار و يا مخلوط به اغذيه و يا كندر به عسل سرشته و يا يك مثقال از آن در آب يك شبانه روز تر كرده چند روز متواتر نوشيدن . [ نسخه 6 ] و يا قثار كندر و يا نمام تنها و يا اسطوخودوس و يا اكليل الملك دو درم به عسل پنج درم در مر و يا انجدان و يا تخم بادرنجبويه و يا فلفل سفيد و يا فقاح اذخر و يا دارچينى لا سيما كه هليله كابلى و آمله اضافه نمايند و يا مويز سرخ يك اوقيه مغز پسته نيم اوقيه حصى لبان ربع اوقيه شربتى از آن پنج درم بر نهار و يا بيخ سوسن سفيد به ماء العسل و يا شكر سفيد و كندر هر يك نيم درم و يا پودينهء جبلى و يا درونج و سنبل الطيب و يا ناردين و يا ترب و يا عذبه به عسل و يا حلبه و يا دارفلفل به شكر هر روز يك درم و يا نخود سرخ بدوام و ضماد انجير و خردل سائيده بر مؤخر سر . [ نسخه 6 ] و كذا جندبيدستر به روغن سوسن و سركه و يا به آب نمام و يا تنها بعد مالش بسيار كه جلد سرخ گردد . [ نسخه 7 ] و كذا فرفيون بعد مالش مؤخر سر . [ نسخه 8 ] و كذا مقل ازرق و شونيز مبابر سائيده به سركه سرشته . [ نسخه 9 ] و كذا خردل و آب فرنجمشك . [ نسخه 10 ] و كذا نسرين در سركه پخته . [ نسخه 11 ] و كذا نمام كوفته در سركه جوشانيده به روغن گل آميخته در حمام و شرب و شم . [ نسخه 12 ] و ضماد جندبيدستر و موى سوخته انسان و سداب و حاشا هر واحد . [ نسخه 13 ] و شم روغن ايرسا دائم و يا مشكو يا جوزبوا و يا نسرين و يا حماما و يا ناردين و بخور جندبيدستر و يا شاخ بز و يا موى انسان و يا ميعه سائله و يا كبريت . [ نسخه 14 ] و دلك مؤخر سر به زيت كهنه يا به روغن خيرى يا به روغن آجر يا به روغن خردل . [ نسخه 15 ] و سعوط به زهره كبك در اول هر ماه و يا روغن خردل و يا به خردل سوده و غذا تيهو بريان يا مطبوخ ايام كثير . [ نسخه 16 ] و يا دوام اكل شفانين و يا قنا بر پخته و مطنجن بسيار روزها هر واحد نافع نسيان است . اطريفل اسطوخودوس تأليف حكيم علوى خان مفيد نسيان و امراض دماغى بارد رطب و نهايت مقوى دماغ بارد است و حافظه را قوت دهد بيغائله و قوى النفع است [ صفت آن ] عاقرقرحا قرنفل پودينه دشتى جعده هر واحد يك نيم مثقال گل بابونه دو مثال عود صليب زنجبيل اسارون شيطرج هندى ايرسا اذخر مكى دارچينى فلفل سفيد دارفلفل مصطكى كندر هر يك سه مثقال پوست بليله زرد پوست هليله چينى پوست بليله وج تركى اسطوخودوس سعد كوفى بادرنجبويه هر كدام پنج مثقال هليله سياه آمله منقى پوست هليله كابلى هر يك دو مثقال مويز منقى گلقند هر يك نود مثقال شهد خالص يك‌صد و هشتاد مثقال مويز خسته دور كرده وقت شب در عرق عود و عرق گل سيوتى و عرق صعتر و عرق اذخر هر كدام نيم رطل عرق بهار نارنج عرق فرنجمشك هر يك يك رطل بخيسانند صبح با گلقند در ديگ بجوشانند تا مهرا شود فرود آورده بگذارند تا سرد شود بمالند و بيفشارند و صاف نموده در عسل داخل كرده باز بجوشانند و كف آن گرفته به قوام آورده ادويه كوفته بيخته به روغن بادام چرب كرده بسرشند و بعد چهل روز استعمال سازند قدر خوراك دو مثقال بخور مقوى حواس و مذكى فكر و منعش ارواح و مقوى قلب و محرك باه مشك عنبر مصطكى در گلابى كه قدرى صمغ عربى در آن حل كرده باشند حل سازند و عود كوفته بيخته در آن آميزند و خمير كرده فتيله‌هاى باريك سازند و بسوزند و اگر خواهند در شمع گذارند تا كه شمع روشن باشد بوى آن نيز باشد . و اگر دود آن به لباس رسانند معطر سازد . ايضا كه تقويت ذهن و دماغ و تذكيهء حواس نمايد و ازالهء خفقان و غثى كند [ صفت آن ] عود هندى قسط شيرين صندل سفيد هر واحد يك جزء مشك كافور هر يك نيم جزء كوفته بيخته به گلاب سرشته حب سازند و عند الحاجت بسوزند .